🌨️ Geçişli Fiil Örnekleri 20 Tane

Geçişlive Geçişsiz Fiiller İle İlgili Videolu Konu Anlatımı İsim Kökleri ve Fiil Köklerinin Özellikleri Nelerdir ? 20 Tane Deyim ve Açıklaması Belgilizamir örnekleri. Leyla ve Mecnun birbirini çok sevdi._Leyla and Mecnun loved each other very much. Birbirine/ biri diğerine vurmuş._They beat one another. Her öğrenci bu makaleyi okur._. Each student reads this article. Hem bunu hem de onu okudum. (ikiside) çok güzeldiler. _ I read both this and that. GeçişliFiil Örnekleri. 1. Açıklamalı Örnekler. 2. Diğer Örnekler. Cümlede nesne si olan veya nesne alabilen fiillere “geçişli fiil” denir. Bu filllere yani yüklem e “ne, neyi, kimi” soruları sorarak nesne yi buluruz. Bu arada bilgi notu : Nesne: Cümlede öznenin yaptığı işten etkilenen unsurdur. Enİyi. Fiiler nesne alamazlarsa veya nesneleri yoksa bu fiillere geçişsiz fiil denir. Geçişsiz fiiller “ne, neyi ve kimi” sorularına cevap veremezler veya başına “onu” sözcüğü getirildiğinde anlamsız olurlar. Geçişli fiiller sadece özne hakkında bilgi verir ler fakat biraz önce dediğimi gibi nesne hakkında bilgi Arapçamevsimler ile ilgili cümleler 10 tane 1)فيِ فَصْلِ الرَّبِيعِ تُزْهِرُ الأَزْهَارُ . İlkbahar mevsiminde çiçekler açar Kelimeler: فَصْلٌ: mevsim أَزْهَرَ / يُزْهِرُ: Çiçek açmak, çiçeklenmek أزْهَارٌ: Çiçekler 2)مَتَى يَأْتِي فَصْلُ الرَّبِيعِ ؟ . ? Türkçedeüç tane “ki” vardır: Kipler, kip ekleri ve çekim örnekleri aşağıda verilmiştir: Geçişli Fiil -Belirtili ya da belirtisiz nesne 1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem, istek kipindedir? A) Bir de sınavı kazandığını görsek B) Bugün seninle birlikte biraz ça s4W6lp6. Konumuz Eylemde çatı, fiilde çatı, Nesnesine Göre Fiiller, Geçişli Fiil, Geçişsiz Fiil, Öznesine Göre Fiiller, Etken Fiil, Edilgen Fiil, Dönüşlü Fiil, İşteş Fiil, Karşılıklı İşteş Fiil, Birlikte İşteş Fiil, Çözümlü Örnekler, Etken çatılı eylem, EDİLGEN ÇATILI EYLEM, DÖNÜŞLÜ ÇATILI EYLEM, İŞTEŞ ÇATILI EYLEM, GEÇİŞLİ ÇATILI EYLEM, GEÇİŞSİZ ÇATILI EYLEM, OLDURGAN ÇATILI EYLEM, ETTİRGEN ÇATILI EYLEM Cümlede, eylemin nesne alabilip alamamasına ya da öznenin, eylemde bildirilen işle ilgili olarak gösterdiği özelliğe eylem çatısı denir. Dolayısıyla, yüklemi eylem olmayan cümlelerde çatı aranmaz. Eylemler çatısı bakımından iki grupta incelenir A. Nesnesine Göre Fiiller 1. Geçişli Fiil 2. Geçişsiz Fiil B. Öznesine Göre Fiiller 1. Etken Fiil 2. Edilgen Fiil 3. Dönüşlü Fiil 4. İşteş Fiil A. Nesnesine Göre Fiiller 1. Geçişli Fiil Nesnesi olan ya da nesne alabilen eylemlere “geçişli eylem” denir. Nesneyi, yükleme sorduğumuz “neyi, kimi, ne” sorularıyla bulduğumuz için, bu sorulara cevap veren eylemler geçişlidir. Ben bu kitabı geçen yaz okumuştum. Askerdeki arkadaşıma mektup yazdım. Bu cümlelerde “okumuştum” eylemi “bu kitabı” nesnesini, “yazdım” eylemi “mektup” nesnesini aldığından geçişli bir eylemdir. Aşağıdaki cümlelerde eylemler, altı çizili nesneleri aldığı için geçişlidir. Topladığı çiçekleri vazoya yerleştirdi. Babam, pazar sabahları gazete alırdı. Diploma törenine kuzenini de davet etti. Öğretmenimiz derste bize fıkra anlatırdı. Not Geçişli eyleme sahip olan cümlelerde kimi zaman nesne bulunmaz. Bu eylemler nesne almasalar da geçişlidir. Önemli olan, o eylemin nesne alabilmesidir. Öğretmen çok güzel anlattı. Öğretmen konuyu çok güzel anlattı. Bu cümlede nesne bulunmamasına rağmen, istenirse cümleye nesne getirilebildiği için “anlatmak” eylemi geçişlidir. 2. Geçişsiz Fiil Nesne alamayan eylemlerdir. Geçişsiz eylemler, “neyi, kimi, ne” sorularına cevap veremez. Geçişsiz eylemlerin yüklem olduğu cümlelere dışarıdan herhangi bir nesne getirilemez. Onun anlattığı fıkraya hepimiz güldük. Babamla hafta sonları balık tutmaya gideriz. Bu cümlelerde yüklem olan “güldük” ve “gideriz” eylemleri nesne alamadığı için, geçişsiz bir eylemdir. Aşağıdaki cümlelerde eylemler, nesne alamadıkları için geçişsizdir. Dün gece televizyondaki film çok geç başladı. Küçük kardeşim bugün erkenden uyandı. Geleceğe her zaman umutla baktık. Okul sonrası annesine ev işlerinde yardım ediyordu. Not Nesneyi bulmak için yükleme sorduğumuz “neyi, kimi, ne” sorularına “onu” sözcüğünü ortak bir cevap olarak verebiliriz. Cümleyi “onu” sözcüğü ile birlikte okuyarak cümledeki eylemin geçişli olup olmadığını kolayca anlayabiliriz. Sabahtan beri burada onu bekliyorum. Balonu uçan çocuk bir süre onu ağladı. Bu cümlelerde nesne yoktur. Cümlelere “onu” sözcüğünü getirdiğimizde “beklemek” eyleminin geçişli, “ağlamak” eyleminin geçişsiz olduğunu görürüz. Not Türkçede bazı eylemler yeni anlamlar kazanarak hem geçişli, hem geçişsiz olarak kullanılabilmektedir. Bir cümledeki eylemin geçişli olup olmadığı sorulduğunda sadece eylemi değil, cümleyi bütünüyle okumak gerekir. Bütün gün çarşıda boş boş gezmiş. geçişsiz Sınıfça ilçemizdeki müzeyi gezdik. geçişli Arkadaşım az önce buradan geçti. geçişsiz Afrikalı atlet sporcuların hepsini geçti. geçişli Not Geçişsiz iken -r, -t, -tır” eklerinden uygun olanını alarak geçişli hale gelen eylemlere oldurgan eylem denir. Komik hareketleriyle hepimizi güldürdü. Daha önce kullandığımız geçişsiz “gülmek” eylemine “-dür” eki getirilerek geçişli “güldürmek” eylemi elde edilmiştir. Aşağıdaki örneklerde geçişli ve geçişsiz eylemler bir arada verilmiştir. Geçişsiz Eylem Oldurgan Eylem dolmak dol – dur – mak ağlamak ağla -t – mak düşmek düş – ür – mek Not Geçişli iken -r, -t, -tır” eklerinden uygun olanını alarak tekrar geçişli yapılan eylemlere ettirgen eylem denir. Bu fiillerde işi, bir başkasına yaptırma anlamı vardır. Yaşlı kadın askerdeki oğluna mektup yazdırdı. Daha önce kullandığımız geçişli “yazmak” eylemine “-dır” eki getirilerek yine geçişli “yazdırmak” eylemi elde edilmiştir. Aşağıda, geçişliyken “-r, -t, -tır” eklerinden biriyle geçişlilik derecesi artırılıp ettirgen yapılmış eylemler verilmiştir. Geçişli Eylem Ettirgen Eylem açmak aç – tır – mak okudu oku -t -tu duymak duy – ur – mak B. Öznesine Göre Fiiller Türkçede eylemler, öznenin eylemle ilgili olarak gösterdiği özelliğe göre dörde ayrılır. 1. Etken Fiil Yüklemde belirtilen eylemi, öznenin kendisi yapıyorsa bu tür eylemlere “etken eylem”, özneye de “gerçek özne” denir. Çocuk, yaramazlık yapan küçük kardeşini dövdü. Bu cümlede “dövmek” eylemi etkendir; çünkü “dövme” işini doğrudan özne çocuk gerçekleştirmektedir. Aşağıdaki cümlelerde eylemler, altı çizili özneler tarafından doğrudan yapıldığı için etken çatılıdır. Babam, evimize yeni mobilyalar almış. Bulutlar, ağır ağır geçti üzerimizden. Dün gece aniden kar yağdı. İhtiyar, deniz kenarında gemileri seyrediyordu. Kuşlar, gün batmadan yuvalarına dönüyordu. Ünlü şair, daha çok, aşk şiirleri yazıyormuş. Öğretmenimiz, derste güzel şiirler okurdu. Not Cümlede, gizli özne, yüklemde bildirilen işi doğrudan kendisi yaptığından aynı zamanda gerçek öznedir. Ödevlerini bir an önce yapmalısın. sen Bu cümlenin yüklemi, gizli özne olan “sen sözcüğüdür. Eylem özne tarafından yapıldığı için, “yapmak” eylemi etkendir. 2. Edilgen Fiil Edilgen eylemin yüklem olduğu cümlelerde özne, yüklemde bildirilen işi yapmaz; başkasının yaptığı işten etkilenir. Edilgen eylem, “-n” ve “-l” ekiyle türetilir ve cümleye “başkası tarafından yapılma” anlamı katar. Edilgen eylemin yüklem olduğu cümlede özne “sözde özne” olarak adlandırılır. Küçük kardeş, yaramazlık yaptığı için dövüldü. Bu cümlede yükleme “Dövülen kim?” sorusunu sorarsak öznenin “küçük kardeş” olduğunu görürüz. Ancak “-I” ekini alan “dövüldü” eylemi, özne tarafından değil, başkası tarafından yapılmıştır. Yani burada özne, işi yapan öğe değil; başkasının yaptığı işten etkilenen öğe durumundadır. Dolayısıyla burada gerçek özne değil, “sözde özne” vardır. Aşağıdaki cümleleri incelediğimizde, eylemlerin başkaları tarafından yapıldığını, dolayısıyla bu eylemlerin edilgen çatılı olduğunu görüyoruz. Sınıfımıza yeni bir başkan seçildi. Okulumuza yeni bilgisayarlar alınmış. Bayram öncesi caddeler güzelce temizlendi. Kasabamıza yeni parklar yapılacak. Sınavda birinci olan öğrenci ödüllendirildi. Sınavı bitirmeden çıkmamamız gerektiği söylendi. Bu yazarımızın yapıtları dili yalın olduğu için çok okunur. Cadde ve sokaklar bayraklarla süslendi. Not Edilgen çatılı cümlelerde işi yapan, cümle içinde geçse bile eylem yine “edilgen”dir. Suçlu, polis tarafından Bursa’da yakalandı. Bu cümlede, “yakalanma” işinin “polis tarafından” yapıldığı görülüyor. Ancak yükleme sorulan “Yakalanan kim?” sorusuyla,”suçlu” sözcüğünün özne olduğunu görürüz. Dolayısıyla “yakalandı” eylemi, “-n” ekini alıp “başkası tarafından yapılma” anlamı taşıdığı için edilgen bir eylemdir. 3. Dönüşlü Fiil Özne, yüklemde belirtilen eylemi hem yapıyor hem de yaptığı bu eylemden etkileniyorsa bu tür eylemlere “dönüşlü eylem” denir. Dönüşlü eylemler de edilgen fiiller gibi “-I” ve “-n” ekiyle türetilir. Dönüşlü eylemin yüklem olduğu cümlede “kendi kendine yapma” anlamı vardır. Dönüşlü fiillerde özne gerçek öznedir. Çocuk, yaptığı hata nedeniyle dövündü. Bu cümlede öznenin çocuk “dövünme” işini kendisinin yaptığını ve bu işten yine kendisinin etkilendiğini görüyoruz. Dolayısıyla cümlenin yüklemi dönüşlü bir eylemdir. Aşağıdaki cümlelerin yüklemlerini incelediğimizde, öznelerin, yüklemde bildirilen işi “kendi kendilerine yaptıklarını ve yaptıkları işten yine kendilerinin etkilendiklerini” görüyoruz. Sınavı kazandığımı duyunca çok sevindim. Babam, uzun yıllar çalıştığı işyerinden ayrıldı. Sarsıntıyı duyunca hemen telefona sarıldı. Prova saati yaklaşınca elbiselerini giyindi. Dedesi her zaman madalyasıyla övünürdü. Not Edilgen eylem ve dönüşlü eylem; aynı eklerle oluşturulduğundan karıştırılabilir. Edilgen çatılı eylemlerin öznesi sözde öznedir, yani eylemi gerçekleştiren belli değildir. Dönüşlü fiillerin öznesi ise gerçek öznedir, yani eylemi gerçekleştiren öznenin kendisidir. Onu aramadığım için bana kırılmış. Bu cümlede “kırılma” eylemini öznenin kendisi yapmış, yaptığı işten de kendisi etkilenmiştir. Yani yüklem dönüşlü bir eylemdir. Öğrenciler bahçedeyken sınıfın camı kırılmış. Bu cümlede bildirilen “kırılma” eylemini öznenin kendisi değil, bir başkası yapmıştır. Dolayısıyla eylem edilgen çatılıdır. 4. İşteş Fiil Yapılması için birden fazla öznenin gerektiği eylemlerdir, işteş çatılı eylemler “-ş” ekini alır. Bazı fiiller ise kök olarak “-ş” ile bitmiştir ve işteş özellik gösterir. Çocuk, arkadaşıyla yok yere dövüştü. Bu cümlede “dövüştü” eylemi, “-ş” ekini aldığı ve birden fazla kişi tarafından yapılmayı gerektirdiği için işteş bir eylemdir, işteş eylemlerde özne tekil bile olsa yüklemde bildirilen iş, birden fazla kişiyi gerektirir. İşteş eylemler, öznelerin işi yapma durumuna göre ikiye ayrılır a. Karşılıklı İşteş Fiil Özneleri bir işi karşılıklı olarak yapan işteş eylemlerdir. Ünlü yazarla geçen yıl bir kitap fuarında tanıştık. Bu cümlede iki kişinin karşılıklı olarak birbirini tanıması anlatıldığı için “tanışmak” eylemi karşılıklı işteş bir eylemdir. Aşağıdaki cümlelerin yüklemleri, karşılıklı işteş eylemlerdir. Toplantıda yeni projeyi uzun uzun tartıştık. Onunla en son geçen ay görüşmüştüm. Yurtdışındaki arkadaşımla birkaç yıl mektuplaştık. Yıllar sonra gördüğüm arkadaşımla hasretle kucaklaştık. Kazandığımız parayı akşamüstü paylaştık. Not Bazı eylemlerde “-ş” eki kalıplaştığı için sözcükten ayrılmaz. Gerçekleştirilmesi için birden fazla kişi gerektiren yani anlamca işteşlik taşıyan bu eylemler de işteş eylemdir. İki dargın arkadaş bu bayramda barıştı. Gençliğinde okul takımında güreşirmiş. b. Birlikte İşteş Fiil Aynı işi hep birlikte yapma anlamı taşıyan işteş eylemlerdir. Öğretmenin anlattığı fıkraya bütün sınıf gülüştü. Bu cümlede, eylem, bir işi karşılıklı olarak yapma değil; hep birlikte yapma anlamı taşıdığı için “gülüşmek” eylemi birlikte işteş bir eylemdir. Aşağıdaki cümlelerin yüklemleri, birlikte işteş eylemdir. Park görevlisini gören çocuklar sağa sola kaçıştı. Yırtıcı kuşlar köyümüzün üzerinde uçuşuyordu. Çocuklar heyecanla denize koşuştular. Hepimiz küçücük bir odaya doluştuk. Yolcular havalimanında bekleşiyordu. Herkes yeni arabanın başına üşüştü. Not Bazı eylemler, aldığı ek nedeniyle işteş gibi gözükse de tek başına yapılabildiğinden işteş değildir. Cümlede özne birden çok bile olsa, iş bir kişi tarafından gerçekleştirilebiliyorsa o eylem işteş değildir. Yolcular trene zor yetişti. Bu cümlede “yetişmek” eylemi, birden fazla özne almasına rağmen işteş değildir. Çünkü bu eylemde bildirilen iş, bir kişi tarafından da yapılabilir. Aşağıdaki cümlelerde eylemler, bir kişi tarafından da yapılabildiği için işteş çatılı değildir. Yorucu bir günün sonunda dağa ulaştık. Otobüsten iner inmez kalabalığa karıştı. Aylarca bu sınav için çalıştı. Uzun süre geçmesine rağmen buraya alışamadı. Fiil Çatısıyla İlgili Cümle İncelemeleri Çocukların boyları bu yıl çok uzamış. Öznesine göre Etken eylem Nesnesine göre Geçişsiz eylem Onunla yarın buluşmak üzere sözleştik. Öznesine göre İşteş eylem Nesnesine göre Geçişsiz eylem Dağın tepesine bir saat sonra çıkılacak. Öznesine göre Edilgen eylem Nesnesine göre Geçişsiz eylem Bu zor günlerimde anılarıma tutundum. Öznesine göre Dönüşlü eylem Nesnesine göre Geçişsiz eylem Çözümlü Örnekler Örnek 1 Nesne alıp almadıklarına göre fiiller “geçişli” ve “geçişsiz” diye ikiye ayrılır. Neyi ve kimi sorularına cevap veren fiiller geçişli, bu sorulara cevap vermeyenler geçişsizdir. Bu tanıma göre aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi geçişli bir fiildir? A Onun sözlerine, arkadaşı sinirli sinirli gülüyordu. B Çocuklar, hava güzel olursa yarın maça gidecekler. C Babasıyla İstanbul’a gideceğine çok seviniyor. D Siz de bizimle sinemaya gelmez misiniz? E Televizyondaki yeni diziyi izliyor musunuz? 1987-ÖSS Çözüm Seçenekleri incelediğimizde A’da “gülmek”, B’de “gitmek”, C’de “sevinmek”, D’de “gelmek” eylemlerinin “neyi” ve “kimi” sorularına cevap vermediklerini görüyoruz. E’de ise “izlemek” eyleminin bu sorulara “Televizyondaki yeni diziyi” söz öbeğiyle cevap verdiğini görüyoruz. Cevap E Örnek 2 Yüklemi geçişli fiil olduğu halde nesne kullanılmamış cümle, aşağıdakilerden hangisidir? A Dikkatli bakmayınca fark göremezsiniz. B Dikkatli bakmayınca fark bulamazsınız. C Dikkatli bakmayınca farkına varamazsınız. D Dikkatli bakmayınca farkında olamazsınız. E Dikkatli bakmayınca fark edemezsiniz. 1987-ÖYS Çözüm Seçenekleri incelediğimizde A’da “görmek” ve B’de “bulmak” eylemlerinin “fark” nesnesini aldığını görüyoruz. C’de “farkına varmak” ve D’de “farkında olmak” eylemlerinin “neyi, kimi” sorularına cevap vermediğinden geçişsiz olduğunu görüyoruz. E’de “fark etmek” eyleminin “neyi, kimi” sorularına cevap verdiği, yani geçişli olduğu halde cümlede nesne kullanılmadığını görüyoruz. Cevap E Örnek 3 I İçine kapanmış olan Anadolu dağları, sessizliğini, bilge dalgınlığında sürdürür zamanın akışı içinde. II Kendi dilince söyler türküsünü, kendi gönlünce sürer yaşamını. III Dağlar vardır, yüreğinden eski uygarlıklar gülümser çağımıza. IV İşte bundan dolayı birçok efsaneyi bağrında yaşatır bizim Anadolu dağları. V Anadolu’nun en eski sahiplerinden şimdikilere değin olanları anlatır bize. Bu parçadaki numaralanmış cümlelerden hangisinin yüklemi, çatısı bakımından geçişsizdir? A I. B II. C III. D IV. E V. 2005-ÖSS Çözüm Parçadaki cümlelerin yüklemlerini incelediğimizde; Neyi sürdürür? “sessizliğini”, Neyi söyler? “türküsünü”, Neyi yaşatır? “birçok efsaneyi”, Neyi anlatır? “Anadolu’nun en eski sahiplerinden şimdikilere değin olanları” nesnelerini görüyoruz. Neyi gülümser? sorusuna cevap alamadığımızdan “gülümsemek” eyleminin geçişsiz olduğunu görüyoruz. Cevap C Örnek 4 “Karikatür” kelimesi, aşağıdaki cümlelerin hangisinde sözde özne göreviyle kullanılmıştır? A Karikatür, yirminci yüzyılın etkin sanatlarındandır B Karikatür, sanatların en dinamik olanıdır. C Karikatür, iletişim gücünün yüksekliği nedeniyle sevilir. D Karikatür, toplumsal değişimlerin aynasıdır. E Karikatür, güldürmekten çok düşündürmelidir. 1983-ÖYS Çözüm Sözde özne, yüklemi edilgen olan cümlelerde bulunur. Seçenekleri incelediğimizde A, B ve D’de yüklemlerin eylem olmadığını görüyoruz. Dolayısıyla bu cümlelerin yüklemlerinde çatı özelliği aranmaz. E’de “karikatür” sözcüğü gerçek öznedir. C’de ise “sevilmek” işi başkası tarafından yapıldığından yüklem edilgen, “karikatür” sözcüğü sözde öznedir. Cevap C Örnek 5 I Köşedeki masaya oturdu. II Eldivenlerini çıkarıp yanına koydu. III Usulca çantasını açtı. IV Küçük el aynasını çıkardı. V Yüzünü uzun uzun inceledi. Yukarıdaki numaralanmış cümlelerden hangisinin yüklemi geçişsiz bir fiildir? A I. B II. C III. D IV. E V. 1997-ÖSS Çözüm Parçadaki cümlelerin yüklemlerini incelediğimizde; II. de Neyi koydu? “Eldivenlerini”, III. de Neyi açtı? “çantasını”, Neyi çıkardı? “Küçük el aynasını”, Neyi inceledi? “Yüzünü” nesnelerini görüyoruz. Neyi oturdu? sorusuna cevap alamadığımızdan “oturmak” eyleminin geçişsiz oldu-ğunu görüyoruz. Cevap A Örnek 6 Anneleri yaramazlık yapan çocuklara söylendi. Bu cümlenin yüklemiyle aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi arasında çatı yönünden benzerlik vardır? A Toplantıda önemli kararlar alındı. B Bayram bu yıl daha coşkulu kutlandı. C Okul arkadaşını karşısında görünce çok sevindi. D Üyelere verilen kartların tümü yenilendi. E Törende çağdaş ozanlardan şiirler okundu. 2002-ÖSS Çözüm Örnek cümlenin yüklemini incelediğimizde yüklemin “kendi kendine yapma” özelliği gösterdiğinden dönüşlü olduğunu görüyoruz. Seçenekleri incelediğimizde A, B, D ve E’de eylemlerin “başkası tarafından” yapılma özelliği gösterdiğini görüyoruz. Dolayısıyla bu eylemler edilgendir. C’de ise “sevinmek” eylemi örnek cümledeki “söylenmek” eylemiyle aynı özelliği taşıdığından dönüşlüdür. Cevap C Örnek 7 Aşağıdaki cümlelerden hangisinin yüklemi, çatı bakımından öbürlerinden farklıdır? A Beğendiğim halı Kayseri’de dokunmuş. B Yılbaşı için bütün vitrinler süslenmiş. C Yerler daha yeni silinmiş. D Bulaşıklar çok iyi temizlenmiş. E Kardeşim yatmadan önce yıkanmış. 1987-ÖYS Çözüm Seçenekleri incelediğimizde A, B, C ve D’de yüklemlerin “başkası tarafından” yapılma özelliği gösterdiğini ve edilgen olduğunu görüyoruz. E de ise “yıkanmak” eyleminin “kendi kendine yapma” özelliği gösterdiğini ve dönüşlü bir eylem olduğunu görüyoruz. Cevap E Örnek 8 “İnsan yutan kumsallarda tam üç yıl vatan için dövüştüler.” cümlesinde görülen özne-yüklem ilişkisi aşağıdakilerden hangisinde vardır? A Bir süre sonra onlar da kalabalığa karıştılar. B Korkularından beton duvara iyice yapıştılar. C Sonunda bir küçük oda bulup oraya sığıştılar. D Tren kalkmak üzereyken soluk soluğa yetiştiler. E Sabaha değin bu sorunu uzun uzun tartıştılar. 1982-ÖYS Çözüm Örnek cümlede “dövüşmek” eyleminin yapılması için birden fazla özne gerektiğinden işteş olduğunu anlıyoruz. Bu cümledeki özne-yüklem ilişkisinin benzerinin E seçeneğindeki “tartışmak” eyleminde olduğunu görüyoruz. Çünkü bu eylemin gerçekleşmesi için birden fazla özne gerekmektedir. Oysa A, B, C ve D seçeneklerinin yüklemlerini incelediğimizde, eylemler birden fazla özne tarafından yapılmış görünse de bir özneyle yapılabildiğinden işteş değildir. Cevap E Eylemde Çatı > ÖZNELERİNE GÖRE EYLEMLERDE ÇATILAR, ETKEN ÇATILI EYLEM Konumuz EYLEMLERDE ÇATILAR, Eylemde Çatı, ÖZNELERİNE GÖRE EYLEMLERDE ÇATILAR, ETKEN ÇATILI EYLEM, EDİLGEN ÇATILI EYLEM, DÖNÜŞLÜ ÇATILI EYLEM, İŞTEŞ ÇATILI EYLEM Eylemin cümle içerisinde değişik ekler alarak özne ve nesneyle ilişkisi açısından görev ve anlamca tamamlayan biçimine eylemde çatı denir. Eylemdeki çatı özelliği, eylemlerin nesne alıp almamalarına veya öznelerine göre ortaya koydukları özelliklerdir. Eylemin özne ve nesneyle ilişkisidir. NOT Eylemde çatı yalnızca eylem cümleleriyle ilgilidir. İsim cümlelerinde çatı aranmaz. Eylemde Çatı A. Öznelerine göre B. Nesnelerine göre 1. Etken çatılı eylemler 1. Geçişli çatılı eylemler 2. Edilgen çatılı eylemler 2. Geçişsiz çatılı eylemler 3. Dönüşlü çatılı eylemler 3. Oldurgan çatılı eylemler 4. İşteş çatılı eylemler 4. Ettirgen çatılı eylemler A. ÖZNELERİNE GÖRE EYLEMLERDE ÇATILAR Eylemin özne ile olan ilişkisine göre, eylemi cümle içerisinde anlam ve görev yönünden tamamlayan biçimidir. Özne eylemi yapıyor mu, eylemden etkileniyor mu veya hem yapıp hem de etkileniyor mu, eylemi birden fazla özne mi yapıyor, sorularını yanıtlamamızı sağlar. 1. ETKEN ÇATILI EYLEM Eylemi yapan veya eylemden etkilenen bir öznenin var olduğu eylemlere etken çatılı eylem denir. Etken çatılı eylemlerde eylemi özne bizzat kendisi yapar. Bu tür eylem cümlelerinin öznesi eylemi yapan, eylemde etkin/etken olan gerçek öznedir. Etken çatılı eylemlerde eylem çatı eki almaz. Gizli öznenin bulunduğu eylemler de etken çatılı eylemlerdir. ÖRNEKLER * Dünkü sınavdan da zayıf almış. “zayıf alan kim?” sorusuna cevap olan “o” sözcüğü öznedir. * Babam gazete okuyordu. “okuyan kim?” sorusuna cevap olan “babam” sözcüğü öznedir. * Ağaçlar bu yıl erken çiçek açtı. “açan ne?” sorusuna cevap olan “ağaçlar” sözcüğü öznedir. * temizledi, vurmuş, taktı, yapışıyor, kaybolacağım, yırttın, yazmalı … ÖRNEK TEST SORUSU ÖSS - 2003 Oyunda, üç arkadaşın 1980'den bugüne kadar gelen birlikteliği, zaman zaman mizahi, zaman za­man da hüzünlü bir dil kullanılarak anlatılıyor. Bu cümleyle ilgili aşağıdaki yargılardan hangi­si yanlıştır? A ilgeç vardır. B Sıfat - fiil vardır. C Yüklem, çatısı bakımından etkendir. D Zarf tümlecinde ikileme yer almıştır. E Belgisiz sıfat kullanılmıştır. ÇÖZÜM "kadar” sözcüğü ilgeçtir. "gelen" sözcüğü sıfat - fiildir. Zarf tümlecinde "zaman zaman" ikilemeleri kul­lanılmıştır. "bir dil"deki sözcük grubundaki "bir" sözcüğü, belgisiz sıfattır. "anlatılıyor" yüklemi etken çatılı değil, edilgen ça­tılıdır. Doğru cevap C seçeneğidir. 2. EDİLGEN ÇATILI EYLEM -l , -n Eylemi yapan veya eylemden etkilenen bir öznenin olmadığı eylemlere edilgen çatılı eylem denir. Edilgen çatılı eylemler, etken çatılı eylemlere “-l,-n” eklerinin getirilmesiyle yapılır. Edilgen çatılı eylemlerde işi yapan ortada yoktur. Öznenin yaptığından etkilenen nesne vardır ve bu nesne, özne gibi kullanılan sözde öznedir. Edilgen çatılı eylemlerde işin “başkası tarafından” yapılması anlamı vardır. ÖRNEKLER * “pişirdi” eylemi etken çatılıdır. Çünkü pişirme işini yapan bellidir. “pişirdi” eylemine “kim pişirdi?” diye sorduğumuzda cevap “o” sözcüğüdür. Ve bu sözcük eylemi yapan olduğu için öznedir. “pişir-il-di” eylemi ise edilgen çatılıdır. Çünkü “pişir-il-di” eylemine “pişirme eylemini yapan kim?” diye sorduğumuzda cevap yoktur. Fakat “pişirilen ne?” diye sorduğumuzda cevap “yemek, ekmek, et…” sözcüklerini alabiliriz. Fakat bu sözcükler işi yapan değil, işten etkilenen nesnelerdir. Ve gerçek özne değil sözde öznedir. Bu nedenle “pişirildi” eylemi etken çatılı değil edilgen çatılıdır. Ayrıca “pişirildi” sözcüğünde “başkası tarafından pişirildi” anlamı da vardır. * “okuyacak” eylemi etken çatılıdır. Çünkü okuma işini yapan bellidir. “oku-n-acak” eylemi ise edilgen çatılıdır. Çünkü “okuyacak” eylemine “kim okuyacak?” diye sorduğumuzda cevap “o” sözcüğüdür. Ve bu sözcük eylemi yapan öznedir. “oku-n-acak” eylemine “okuma eylemini yapan kim?” diye sorduğumuzda cevap yoktur. Fakat “okunan ne?” diye sorduğumuzda cevap “kitp, dergi, gazete…” sözcüklerini alabiliriz. Fakat bu sözcükler işi yapan değil, işten etkilenen nesnelerdir. Ve gerçek özne değil sözde öznedir. Bu yüzden etken çatılı değil edilgen çatılıdır. Ayrıca “oku-n-acak” sözcüğünde “başkası tarafından okunacak” anlamı da vardır. * döşemiş etken çatılı eylem döşe-n-miş edilgen çatılı eylem iş başkası tarafından yapılmıştır. * yıkayacak etken çatılı eylem yıka-n-acak edilgen çatılı eylem iş başkası tarafından yapılmıştır * boyadı etken çatılı eylem boya-n-acak edilgen çatılı eylem iş başkası tarafından yapılmıştır * seçiyor etken çatılı eylem seç-il-iyor edilgen çatılı eylem iş başkası tarafından yapılmıştır * kırmış etken çatılı eylem kır-ıl-mış edilgen çatılı eylem iş başkası tarafından yapılmıştır * sevecek etken çatılı eylem sev-il-ecek edilgen çatılı eylem iş başkası tarafından yapılmıştır NOT Sözde öznesi ya da gerçek öznesi olmayan edilgen ve geçişsiz fiiller de vardır. ÖRNEKLER * Bu sıcakta uyunmaz. * Bu söze gülünür. * Yarın pikniğe gidilecek. * Burada kalınacak. ÖRNEK TEST SORUSU Aşağıdakilerin hangisinde yüklem edilgen çatılı bir fiildir? A Her dakikasını ayrı hatırlarım Erenköy'de geçen zamanın B Bir gün bizim de dokunacak Atlasımız çalışkan ellerde C Süzüyor ufukta bir kızıl yeri İçi karanlıkla dolu gözleri D Yanan bir kâğıtta küçük bir satır Yazı gibi akşam onu karartır E Yıllar bir gözyaşı olup da kaymış Nurlu ihtiyarın yanaklarında ÇÖZÜM Doğru cevap “B” seçeneğidir. Çünkü “dokumak” eylemi “-n” eki alarak edilgen yapılmıştır. Ayrıca “dokunacak” eyleminde “başkası tarafından dokunacak” anlamı da vardır. 3. DÖNÜŞLÜ ÇATILI EYLEM -l , -n Eylemin bildirdiği işi yapan özne aynı zamanda bu eylemden etkileniyorsa bu tür eylemlere dönüşlü çatılı eylem denir. Yani öznenin yatığı iş yine kendisine dönüyorsa bu tür eylemler dönüşlü çatılıdır. Dönüşlü çatılı eylemler, edilgen eylemlerde olduğu gibi eyleme “-l,-n” ekleri getirilerek dönüşlü çatılı yapılır. Dönüşlü çatılı eylemlerde işi “kendi kendine” yapma anlamı vardır. ÖRNEKLER * Çocuk erkenden uya-n-dı. “uyanma” eylemini yapan ve aynı zamanda etkilenen aynı varlıktır. Yani çocuktur. Bu sebeple “uyandı” eylemi dönüşlü çatılıdır. * yıka-n-dı yıkadı etken çatılı eylem yıka -n- dı dönüşlü çatılı eylem * kurula-n-mış kurulamış etken çatılı eylem kurula -n-mış dönüşlü çatılı eylem * giyi-n-ecek giyecek etken çatılı eylem giyi -n-ecek dönüşlü çatılı eylem * üz-ül-müş üzmüş etken çatılı eylem üz-ül-müş dönüşlü çatılı eylem NOT 1Dönüşlü çatılı eylemlerde işi yapan ve etkilenen aynı kişi olduğu için bu tür eylemlerin nesnesi yoktur. Yani dönüşlü çatılı eylemler geçişsizdir. NOT 2 Edilgen eylemle dönüşlü eylem aynı ekleri aldıkları için birbiriyle karıştırılmamalıdırlar. Çünkü edilgen eylemde işten etkilenen nesne özne gibi kullanılırken, dönüşlü eylemlerde işi yapan da işten etkilenen de aynı kişidir. Yani etken çatılı eylem “-l, -n” ekini aldıktan sonra başkası tarafından anlamını taşıyorsa ve öznesi bulunmuyorsa edilgen çatılıdır. Eylemin öznesi var ise dönüşlü çatılıdır. İşin başkası tarafından yapılma anlamı yoktur. ÖRNEK * Tabelaya benim adım da yazıldı. Eylemde başkası tarafından yazıldı anlamı olduğu için “yazıldı” eylemi edilgen çatılıdır. “yazma” eylemini yapan kişi belli değildir. İşten etkilenen “adım da” sözcüğü nesne yerine özne görevini almıştır. * Ayşe bu yıl kursa erkenden yazıldı. “yazıldı” eylemi dönüşlü çatılıdır. Çünkü “yazma” eylemini yapan da “yazma” eyleminden etkilenen de aynı kişidir. Üstelik eylemde “başkası tarafından yazıldı” anlamı da yoktur. NOT 3 Dönüşlü çatılı eylemler nesne alamazlar; geçişsizdirler. ÖRNEK * Düğünde kızlar süslenmiş; delikanlılar ise çok şık giyinmişti. * Yaptığı işlerle övünüyordu. NOT 4 Tabiat olaylarıyla ilgili dönüşlü eylemlerde "yapma" anlamı yerine "kendi kendine olma" anlamı vardır. ÖRNEK * Sular sabaha karşı iyice çekildi. * Depremde tüm şehir sallandı. * Hava biraz olsun açıldı. * Donan buzlar yavaş yavaş çözülüyor NOT 5 İsme getirilen "-len" ekiyle, fiile getirilen "-iş" ve "-leş" ekleri de dönüşlülük anlamı katabilir. Fakat bunlar dönüşlü eylem değildir. Sadece dönüşlülük anlamı vardır. ÖRNEK * Tabağı kırınca biraz suçlandım. * Kız babasını görünce biraz tutuştu. * Bizi görünce ancak sakinleşti. ÖRNEK TEST SORUSU 1 ÖSS - 2002 “Anneleri yaramazlık yapan çocuklara söylendi.” Bu cümlenin yüklemiyle aşağıdaki cümleler­den hangisinin yüklemi arasında çatı yönün­den benzerlik vardır? A Toplantıda önemli kararlar alındı. B Bayram bu yıl daha coşkulu kutlandı. C Okul arkadaşlarını karşısında görünce çok sevindi. D Üyelere verilen kartların tümü yenilendi. E Törende çağdaş ozanlardan şiirler okundu. ÇÖZÜM Örnek cümledeki "söylendi" yüklemi, dönüşlü bir fiildir. Çünkü söyleme eylemini yapan "anneleri", bu eylemden etkilenen de yine "anneleri'dir. A, B, D ve E seçeneklerindeki "alındı, kutlandı, yenilen­di ve okundu" yüklemleri edilgen çatılı fiillerdir. C seçeneğindeki "sevindi" fiili ise dönüşlüdür. Çün­kü eylemi yapan ve eylemden etkilenen aynı kişi­dir. Doğru cevap C seçeneğidir. ÖRNEK TEST SORUSU 2 Aşağıdakilerden hangisinin yüklemi dö­nüşlü bir eylemdir? A Kimlerle gideceğimiz konuşulacaktı. B Yürüyüş sonrası mutlaka yıkanırdı. C Gömleklerimin hepsi de çok güzel ütülenmişti. D Tasarı kabul edilmedi. E Takıların bir kısmı söylenmedi. ÇÖZÜM Doğru cevap “B” seçeneğidir. Çünkü “B” seçeneğindeki “yıkanırdı” eyleminde işi yapan ve işten etkilenen aynı kişidir. Dolayısıyla dönüşlüdür. 4. İŞTEŞ ÇATILI EYLEM -ş -laş İşin veya hareketin birlikte veya karşılıklı yapıldığını belirten eylemlere işteş çatılı eylemdenir. İşteş çatılı eylemler etken çatılı eyleme “-ş” ekinin getirilmesiyle yapılır. İşteş çatılı eylemlerde işin yapılması için en az iki kişi gereklidir. ÖRNEK * selamla-ş- tı “selamlama” eylemini karşılıklı yapma anlamı olduğu için işteş çatılıdır. * kucakla-ş-mış “kucaklama” eylemini karşılıklı yapma anlamı olduğundan işteş çatılıdır. * kaçı-ş-ıyor “kaçma” eylemini birlikte yapma anlamı olduğu için işteş çatılıdır. * veda-laş-tılar “vedalaşma” eylemini karşılıklı yapma anlamı olduğu için işteş çatılıdır. NOT 1 İşteş eylemler, eylemi yapan öznenin birden çok kişiden oluşmasıyla değil, eylemin meydana gelebilmesi için birden çok öznenin birlikte veya karşılıklı iş yapmasıyla oluşan eylemlerdir. ÖRNEKLER * Arkadaşlar akşam bize geldiler. “geldiler” eylemi etken çatılıdır. * Sen, ben ve Ahmet birlikte ders çalışalım mı? çalışalım” eylemi etken çatılıdır. NOT 2 Eylemde eğer işi birlikte veya karşılıklı yapma söz konusu değilse eylem işteş değildir. ÖRNEKLER * Aksaray çok hızlı gelişmiş. etken çatılı eylem * Koşarak sana zor yetiştik. etken çatılı eylem * Gece gündüz demeden çalışmış. etken çatılı eylem NOT 3 Bazı eylemlerde sözcüğün kökünde var olan “-ş” eki eyleme işteşlik anlamı katar. Bu eylemlerin ayrıca işteşlik eki almasına gerek yoktur. ÖRNEKLER * güreştim kökteki “-ş” eki eyleme işteşlik anlamı katmıştır * barışmış kökteki “-ş” eki eyleme işteşlik anlamı katmıştır * savaşacak kökteki “-ş” eki eyleme işteşlik anlamı katmıştır * yarışmak, üleşmek, konuşmak… NOT 3 Yapısında "ş" sesi bulunduran her eylem işteş çatılı değildir. Bunlara dönüşlü de denebilir. ÖRNEKLER * Şehir her geçen gün biraz daha gelişiyordu. * Parayı görünce sinirleri yatıştı. * Sonunda iki ülke el sıkışmış. * Yol ayrımında bize yetişti. * Bu yabancı memlekete çok zor alışmış. ÖRNEK TEST SORUSU Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir işi karşılıklı yapma anlamı vardır? A Gemi, ağır ağır limana yanaştı. B Sesi duyan hayvanlar sağa sola kaçıştı. C Sonunda şirketin müdürü ile de görüştü. D Yazılandan zayıf alınca yüzü buruştu. E Ali, okula varmadan bize yetişti. ÇÖZÜM Doğru cevap “C” seçeneğidir. Çünkü “görüşme” karşılıklı yapılan bir eylemdir. Diğer seçeneklerde ise işi karşılıklı yapma anlamı yoktur. Yusuf ALTINSOY / Türk dili ve Edb. Öğrt. B. NESNELERİNE GÖRE EYLEMLERDE ÇATILAR Eylemin nesne ile olan ilişkisine göre, eylemi cümle içerisinde anlam ve görev yönünden tamamlayan biçimidir. Eylem olan yükleme “ne, neyi, kimi” soruları sorularak cümlenin nesne alıp almadığı anlaşılır. Nesnenin durumuna göre eylemin çatısı belirlenir. 1. GEÇİŞLİ ÇATILI EYLEM Yüklemin bildirdiği işten etkilenen varlık olan nesnenin var olduğu eylemlere geçişli çatılı eylemler denir. ÖRNEKLER * Ali’yi okulda dövmüşler. “kimi dövmüşler?” sorusunun cevabı “Ali’yi” sözcüğüdür ve bu sözcük eylemin bildirdiği işten etkilenen nesnedir. Bu nedenle “dövmüşler” eylemi geçişli çatılıdır. * Annem bahçeden çiçek topladı. “ne topladı?” sorusunun cevabı “çiçek” sözcüğüdür ve bu sözcük eylemin bildirdiği işten etkilenen nesnedir. Bu nedenle “topladı” eylemi geçişli çatılıdır. * Bu çocuk okulu hiç sevmiyor. “neyi sevmiyor?” sorusunun cevabı “okulu” sözcüğüdür ve bu sözcük eylemin bildirdiği işten etkilenen nesnedir. Bu nedenle “sevmiyor” eylemi geçişli çatılıdır. * bağladı, tarıyor, boyamış, sevdi, açtı… NOT Cümlede nesne olsun veya olmasın, nesne alabilen her eylem geçişli çatılıdır. ÖRNEK * Meyveyi çabucak soydu. Neyi soydu? Meyveyi * Kaçarken görmüşler. Neyi, Kimi görmüşler? Onu ÖRNEK TEST SORUSU 1 ÖSS - 1990 Aşağıdaki atasözlerinden hangisinin yüklemi geçişli bir fiildir? A Araba devrilince yol gösteren çok olur. B Boş çuval ayakta durmaz. C Kurunun yanında yaş da yanar. D Gülü seven dikenine katlanır. E Ayağını yorganına göre uzat. ÇÖZÜM Verilen cümleler nesne - yüklem ilişkisi açısından incelendiğinde "olmak, durmak, yanmak, katlan­mak" fiillerinin yüklem olarak kullanıldıkları görü­lür. Bu fiiller geçişsiz olduğundan nesne alama­mışlardır. "E" seçeneğinde, yüklem olan fiil "uzat­maktır”. Nesne alabilme özelliği olan bu fiil geçiş­lidir. Zaten cümlede "ayağını" nesnesi de kullanıl­mıştır. Doğru cevap E seçeneğidir. ÖRNEK TEST SORUSU 2 1. I Bir vapur yanaşıyor Eminönü'ndeki vapur iskelesine. II Martılar ona çığlıklarıyla eşlik ediyor. Ill Günün ilk ışıklarıyla birlikte insan­lar birer ikişer çıkıyorlar kaldırımlara. IV Yol kenarındaki taksiler, gecenin yorgunluğunu atıyor. V Caminin avlusundaki güvercinler uçuşuyor. Yukarıdaki numaralanmış cümlelerden hangisinin yüklemi geçişli bir fiildir? Al. B II. C III. D IV. E V. ÇÖZÜM Doğru cevap “D” seçeneğidir. Çünkü “atıyor” eyleminin nesnesi vardır ve geçişlidir. Eyleme “neyi atıyor?” diye sorduğumuzda alınan cevap “gecenin yorgunluğunu” sözcüğüdür. Bu sözcük de nesnedir. Dolayısıyla yüklem geçişlidir. ÖRNEK TEST SORUSU 3 I Evimin balkonundan arka bahçelere baka­rak sonbaharı günü gününe izliyorum. II Sonbahar bu yıl da bana her zamankinden daha yakın geliyor. Ill Ama yine de yazın üzerimdeki etkilerinden bir türlü sıyrılamıyorum. IV Sanki avucumdan birdenbire kayıp gitti yaz. V Adalar Denizi'nin bol yıldızlı ge­celerinin tadına varamadan sonbahar geli­verdi. Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisinin yüklemi geçişli bir fiildir? AI. B II. C III. D IV. EV. ÇÖZÜM Doğru cevap “A” seçeneğidir. Çünkü “izliyorum” eyleminin nesnesi vardır ve geçişlidir. Eyleme “neyi izliyorum?” diye sorduğumuzda alınan cevap “sonbaharı” sözcüğüdür. Bu sözcük de nesnedir. Dolayısıyla yüklem geçişlidir. 2. GEÇİŞSİZ ÇATILI EYLEM Yüklemin bildirdiği işten etkilenen nesnenin olmadığı eylemlere geçişsiz çatılı eylemdenir. Geçişsiz çatılı eylemler cümleye nesnenin girmesine izin vermezler. Çünkü öznenin yaptığından etkilenen herhangi bir varlık yoktur. ÖRNEK * Adam durmadan gülüyordu. “ne, neyi, kimi gülüyordu? Sorusunun cevabı yoktur. Bu nedenle eylem geçişsizdir. * Saatlerdir koltukta uyuyor. “ne, neyi, kimi uyuyor? Sorusunun cevabı yoktur. Bu nedenle eylem geçişsizdir. * Kafasını çarpınca bayıldı. “ne, neyi, kimi bayıldı? Sorusunun cevabı yoktur. Bu nedenle eylem geçişsizdir. * oturmuş, yoruldu, uçuyor, kaldı, durdu, ötecek… ÖRNEK TEST SORUSU 1 ÖSS - 2005 I İçine kapanmış olan Anadolu dağları, sessizli­ğini, bilge dalgınlığında sürdürür zamanın akışı içinde. II Kendi dilince söyler türküsünü, kendi gönlünce sürer yaşamını.Ill Dağlar vardır, yüre­ğinden eski uygarlıklar gülümser çağımıza. IV İş­te bundan dolayı birçok efsaneyi bağrında yaşatır bizim Anadolu dağları. V Anadolu'nun en eski sahiplerinden şimdikilere değin olanları anlatır bi­ze. Bu parçadaki numaralanmış cümlelerden han­gisinin yüklemi, çatısı bakımından geçişsizdir? Al. B II. C III. D IV. E V. ÇÖZÜM Bir fiilin geçişsiz olması demek, o fiilin istense de nesne alamaması demektir. Bir başka deyişle ge­çişsiz fiiller nesne buldurucu "neyi, kimi" sorula­rına cevap veremeyen fiillerdir. Numaralanmış cümlelerin yüklemlerini sırayla inceleyelim I. cümlede sürdürür yüklemi "Neyi sürdürür?" so­rusuna "sessizliğini sürdürür" cevabını; II. cümle­de "söyler ve sürer." yüklemleri "Neyi söyler?" sorusuna "türküsünü söyler." "Neyi sürer?" soru­suna "yaşamını sürer" cevabını; IV. cümlede "ya­şatır" yüklemi "Neyi yaşatır?" sorusuna "birçok efsaneyi yaşatır" cevabını; V. cümlede "anlatır" yüklemi "Neyi anlatır?" sorusuna "Anadolu'nun en eski sahiplerinden şimdikilere değin olanları anlatır." cevabını verir. I., II., IV. ve V. cümledeki yüklemler nesne alabildikleri için geçişlidir. Ancak III. cümledeki "gülümser" yüklemi "Neyi veya kimi gülümser?" sorusuna cevap veremez. Yani nesne alamaz, bu nedenle III. cümledeki yüklem çatısı bakımından geçişsizdir. Doğru cevap C seçeneğidir. ÖRNEK TEST SORUSU 2 ÖSS - 1997 I Köşedeki masaya oturdu. II Eldivenlerini çıka­rıp yanına koydu. III Usulca çantasını açtı. IV Küçük el aynasını çıkardı. V Yüzünü uzun uzun inceledi. Yukarıdaki numaralanmış cümlelerden hangi­sinin yüklemi geçişsiz bir fiildir? AI. B II. CIII. D IV. E V. ÇÖZÜM "Koydu, açtı, çıkardı ve inceledi" yüklemleri "onu" nesnesini kabul edebilen geçişli fiillerdir. I. cümle­deki "oturdu" fiili, "onu" nesnesini kabul edeme­yen geçişsiz bir fiildir. Doğru cevap A seçeneğidir. 3. OLDURGAN ÇATILI EYLEM -t, -r, -tır/-dır Nesnesi olmayan geçişsiz eylemlerin “-t,-r,-dır” eklerini alarak nesne alır duruma gelmesiyle oluşan eylemlere oldurgan çatılı eylemler denir. Yani oldurgan çatılı eylemler, geçişsizken geçişli olan eylemlerdir. ÖRNEK * gülüyor neyi, kimi gülüyor? Cevap yok. Geçişsiz çatılı eylem gül-dür-üyor Neyi, kimi güldürüyor? Cevap. Bizi, sizi. Oldurgan -geçişli- çatılı eylem * uyudu neyi, kimi uyudu? Cevap yok. Geçişsiz çatılı eylem uyu-t-tu Neyi, kimi uyuttu? Cevap. onu. Oldurgan -geçişli- çatılı eylem * uçar neyi, kimi uçar? Cevap yok. Geçişsiz çatılı eylem uç-ur-ur Neyi, kimi uçurur? Cevap. uçağı. Oldurgan -geçişli- çatılı eylem ÖRNEK TEST SORUSU Aşağıdaki dizelerin hangisinde yüklem, oldurgan bir fiildir? A Otuz üç yıl, saatim işlemiş, ben durmu­şum. B Alıp beni götürsün, tam dört inanmış adam. C Bana, gerçekleri söyledi her biri. D Onu bir kez gördüm bundan altı yıl ev­vel. E Yıllarca gezdirdim hoyrat başımı. ÇÖZÜM Doğru cevap “B” seçeneğidir. Çünkü nesnesi olmayan “gitmek” geçişsiz eylemine “-tir” eki getirilerek nesne alır hale getirilmiştir. Yani oldurgan yapılmıştır. Yalnız bu sözcüğün kökünde ek aldıktan sonra bazı değişiklikler olmuştur. “git-tir-sin” yerine “götürsün” olmuştur. 4. ETTİRGEN ÇATILI EYLEM -t, -r, -tır/-dır Ettirgen çatılı eylemler, nesnesi olan geçişli eylemlerin “-t,-r,-dır” eklerini almasıyla yapılır. Ettirgen çatılı eylemlerde özne, eylemin bildirdiği işi kendisi yapmaz, başkasına yaptırır. Ettirgen çatılı eylemlerde, alınan ekler eylemin geçişlilik derecesini de arttırır. ÖRNEK * al-dır-dım işi bir başkasına yaptırma anlamı vardır * topla-t-tı. işi bir başkasına yaptırma anlamı vardır * öldür-t-ecek. işi bir başkasına yaptırma anlamı vardır * oku –t-tu işi bir başkasına yaptırma anlamı vardır * oku-t-tur-du işi bir başkasına yaptırma anlamı vardır ÖRNEK TEST SORUSU Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem ettirgen bir fiil değildir? A Çayı, uzun süre karıştırdı. B Elindeki bütün parayı bakkalda bozdurdu. C Müdür, olay çıkaran öğrencileri çağırttı. D Bütün işlemleri iki saatte tamamlattı. E Mektupların hepsini kardeşine yazdırdı. ÇÖZÜM Doğru cevap “A” seçeneğidir. Çünkü diğer seçeneklerde işi başkasına yaptırma anlamı varken “A” seçeneğindeki “karıştırdı” eylemini özne bizzat kendisi yapmaktadır. Fiilde Çatı KPSS İçin Fiilde çatı konusu sözcük türleri içinde işleyeceğimiz son başlıktır. Kpss Türkçe dersinde yer alan fiillerde çatı konusunda öznesine göre fiil çatıları ve nesnesine göre fiil çatıları başlıklarını ele alacağız. Fiilde Çatı Fiilde çatı konusuyla ilgili çatı çeşitlerine geçmeden önce bu konuya ait ipuçlarını ve öne çıkan noktalarını inceleyelim. Fiilde çatı aranırken önce cümlenin yükleminin altı çizilmeli. Çünkü fiili doğru görmek gerekir. Yüklem isim soylu ise çatı aranmaz, fiilse çatı aranır. Örnekler Yüzün pembeleşti. Pembeleşme’ fiildir ve çatı aranır Yüzün pembeydi. Pembe’ isimdir, çatı aranmaz Yazım işlektir. İşlek’ isimdir, çatı aranmaz Yazım güzelleşti. Güzelleşme’ fiildir, çatı aranır Devrik cümlelerde kurallı düşünerek yüklemi net görebiliriz. Örnek Kararlaştırılmış daha önceden yapılacak işler. Yüklem fiilden oluşur ve çatı aranır Fiillin çatı özelliğini anlamak için fiilin yapısındaki fiilden fiil türeten ekleri görmeliyiz. Çünkü bu ekler çatı ekleridir. Örnekler Seviniyorum, Görülüyor, Uyutacakmış, İçirin, Çıkarın, Toplattık, Temizletti, Anlatacak, Görüşecek, Uzandı, Ayrıldım. Fiilde çatı ekleri şunlardır. -il, -in, -iş => Bunlar özne çatı ekleridir. -it, -ir, -dir => Bunlar da nesne çatı ekleridir. Fiilin öznesine göre taşıdığı özellik öznesine göre çatı özne – yüklem ilişkisi; nesnesine göre taşıdığı özellik nesne yüklem ilişkisidir. O halde soruda öznesine göre çatı soruluyorsa yüklemden sonra özneyi mutlaka bulmalıyız. Nesnesine göre çatı soruluyorsa ek aramadan 1. tekil kişisine neyi sorusunu sorarak nesne alıp alamadığına bakarız. Örnekler Çocuklar konuştu. Özne ve çatı eki var Kapıda gülüşüyorlar. Neyi sorusunu sorarız, cevap yoktur, bu yüzden özne yoktur Hızlı okuduk. Neyi okuduk sorusunu sorarız, cevap verilebilir dolayısıyla nesne alabilir A Öznesine Göre Çatılar Öznesine göre çatılarda, yüklemden sonra özneyi ve yüklemdeki özne çatı eklerini mutlaka aramalıyız. Özne yüklem ilişkisi 4 çeşittir. 1 Edilgen Fiil Fiil mutlaka ”-il, -in, -l, -n” eklerinden birini almıştır. Fiildeki işi yapan gerçek özne belli değildir. Aslında işten etkilenen, yani nesne olan, özne konumuna geçmiştir. Buna sözde özne denilmektedir. Fiilde başkası tarafından yapılma anlamı vardır. Örnekler Perdeler yıkanacak. Burada perdeler’ sözde öznedir. Yıkanacak’ fiili de edilgen fiildir Çocuklar sınıflardan çıkarıldı. Biz salona alınmadık. Bazı edilgen fiillerde sözde özne dahil hiç özne olmaz. Bu fiiller edilgenlik eki almadan önce nesne alamayan, yani geçişsiz fiillerdir. Yarın erkenden kalkılacak. O gece çok üşündü. Sözde özneli edilgen fiillerin belli olmayan gerçek öznesi, kimi zaman zarf tümleci olarak, ”tarafından, yüzünden, ile, -ce eki” vasıtasıyla dolaylı olarak belirtilebilir. Buna Örtülü Özne denir. Konu öğrencilerce işlenecekmiş. Salona öğretmenler tarafından alınmadık. 2 Dönüşlü Fiil İşi yapanın ve işten etkilenenin aynı kişi olduğu eylemlerdir. Gerçek özne vardır ve yüklemi ”-l, -n, -il, -in” çatı eklerinden birini alır. Özne gerçek öznedir. Hem işi yapar hem de işten etkilenir. Örnekler Bu sözlerden hiçbirimiz alınmadık. Hasan bir güzel yıkandı. Cüzdanım bulundu. 3 İşteş Fiil İşin birlikte veya karşılıklı yapıldığı, öznenin gerçek özne olduğu eylemlerdir. Yüklemi ”-ş, -leş” çatı eklerinden biri alır. Burada özne birden fazla varlıktan oluşur. Örnekler Yolda karşılaştık. Burada bekleşmeyin. Yolda selamlaştık. 4 Etken Fiil İşi yapanın belli olduğu yani öznenin olduğu eylemlerdir. Çatı eki almaz. Örnekler Sınav bitti. Yağmur durmuyor. Evini dün sattı. B Nesnesine Göre Çatılar 1 Geçişli Fiil Neyi’ sorusunu cevaplayan ve nesne alan eylemlerdir. Örnekler Okuyor, alacaksın, verdim, ele aldık, söyle…. 2 Geçişsiz Fiiller Nesne almayan fiillerdir. Örnekler Durmayan, otur, düşecek, bak… Geçişli ve geçişsiz fiillerle ilgili aşağıdaki örnekleri inceleyelim. Örnekler Ödevlerin hepsi kontrol edilecek. Geçişsiz Ödevleri kontrol ettik. Geçişli Arabadan inmiyor. Geçişsiz Uzun uzun bizi süzdü. Geçişli Uzun uzun bize baktı. Geçişsiz Sabah erkenden yola çıktık. Geçişsiz Geçmek, inmek, çıkmak, beklemek, gezmek, yürümek, çalışmak gibi fiiller temel anlamlarıyla geçişsiz, bazı yan anlamlarıyla geçişlidir. Kapının önünden geçti.Geçişsiz Sınıfını geçti. Geçişli Sınavdan sonra gezdik.Geçişsiz Tüm İstanbul’u gezdik. Geçişli 3 Oldurgan Fiil Bu fiiller ”-it, -ir, -dir” eklerinden birini alır. Bu ekler geçişsiz bir fiile eklenmiştir. Geçişsiz fiiller bu eklerden birini alınca artık geçişli fiil haline gelirler. Örnekler Düştü => Düşürdü Uyuyor => Uyuttu 4 Ettirgen Fiil Nesnesine göre fiilde çatı konusundaki son ve dördüncü başlık olan ettirgen fiiller, ”-it, -ir, -dir” eklerinden birini almıştır. Ancak oldurgan fiilden farklı olarak bu ekler geçişli bir fiile eklenmiştir. Böylece fiilin nesne alma gücü arttırılmıştır. Ettirgen fiilde başkasına yaptırma anlamı doğmaktadır. Yani özne işi kendisi yapmaz, başkasına yaptırır. Aşağıdaki örneklerde ettirgen fiil örneklerini inceleyelim. Örnekler Ettirgen=✓ Oldurgan=✘ Süslettik. ✓ Kapatın. ✓ Pişireceğiz. ✘ Sulattık. ✓ Gözden geçirdik. ✘ Kestireceğiz. ✓ Düşürttün.✓ Durdurtalım. ✓ Anlattıracak. ✓ Uzandırdım. ✘ Uzattım. ✘ Uzattırdım. ✓ Ettirgenlik eki birden fazla olabilir. Aldır–t–tırdırm Bazı fiiller nesne çatı eki alırken değişikliğe uğrar. Kalktır => Kaldır Gördür => Göster Gittir => Götür Geldir => Getir Fiilimsilerde de çatı özelliği görülür. Tartıştıklarını söyledi. Odanın temizlenmesi gerekiyor. Kapıların açıldığını gördüm. Fiilin yapısında birden fazla çatı eki olabilir. Kitaplar toplat–tır–ıldı. Uyarı ”Hangisinde yüklem çatı özelliği bakımından farklıdır?” gibi sorularda önce öznesine göre çatı özelliğini arayınız. Hepsi etken ise nesnesine göre düşününüz. SÖZCÜKTE ANLAM KOLAY ERİŞİM ÇİZELGESİ Gerçek Temel Anlam, Yan Anlam, Mecaz Anlam, Terim Anlam Argo Anlam, Soyut Anlam, Soyut Anlamlı Sözcükler, Nitel ve Nicel Anlamlı Sözcükler Yakın Anlamlı Sözcükler, Zıt Karşıt Anlamlı Sözcükler, Eş Sesli Sesteş Sözcükler Genel ve Özel Anlamlı Sözcükler, Somut Anlamlı Sözcükler, Yansıma Sözcükler İkilemeler, Deyimler, Atasözleri, Özdeyişler Vecizeler, Dolaylama Güzel Adlandırma, Ad Aktarması Mecaz-ı Mürsel, Yansıma Sözcükler Kelime Grupları, Eş Anlamlı Anlamdaş Sözcükler fiilde çatı karışık örnekler, fiilde çatı örnekleri 20 tane, fiilde çatı klasik sorular, fiilde çatı geçişli fiil örnekleri, fiilde çatı kısaca, fiilde çatı çıkmış sorular, etken fiil örnekleri Verbs transtitive or intranstitive yani geçişli geçişsiz fiiller nesne alıp almamalarına göre geçişli veya geçişsiz olarak Geçişli Fiiller/Verbs transtitiveGeçişli fiiller nesne alır ve nesneyi bulmak için fiillere neye, neyi, kime, kimi soruları manager canceled the meeting Müdür toplantıyı iptal neyi iptal etti? Müdür toplantıyı iptal Geçişsiz Fiiller/Verbs intranstitiveGeçişsiz fiillerde neye, neyi, kime, kimi gibi sorular sorulduğunda bir cevap alınmaz. Geçişsiz fiiller nesne almadığından bir nesneye eylem yapma durumu live in İstanbul Biz İstanbul’da teacher come Öğretmenim Geçişli Fiiller Örnek CümlelerEylem fiili söz konusudur. Eylem direk nesneye aktarılır. Yapılan eylem bir kimseye veya bir nesneye yapıldığından kimi, neyi gibi sorularına cevap saw him Onu doctor examined the patient Doktor hastayı muayene gave a boo to my friend Arkadaşıma bir kitap loves you O seni seviyorI read a book Bir kitap Geçişsiz Fiiller Örnek CümlelerDirekt nesnesi olmayan fiildir. Fiil sadece özneyi died Onlar baby smilled Bebeğim dog ran Köpek friend walks every day Arkadaşım her gün Geçişli Geçişsiz Olup Olmaması Nasıl Anlaşılır?Bir cümlede fiilin geçişli mi geçişsiz mi olup olmadığını anlamak kolaydır. Eylem eğer bir nesneye yapılıyor ise yani eylem nesneye geçiyor ise fiil geçişli nesne yoksa geçişsizdir. Nesneyi bulmak için kimi, kime, neyi, neye soruları remember you Seni hatırlıyorum Kimi hatırlıyorsun- seni-GeçişliAli saw a dog Ali bir köpek gördü. Ali neyi gördü-bir köpeği-GeçişliShe fell O düştü. Nesne yok-GeçişsizI understand Anlıyorum Nesne yok-GeçişsizMy father went to Ankara last week Babam geçen hafta Ankara’ya eğitiminde kısa sürede alınan başarılı sonuçlara bakıldığında online İngilizce son derece etkili bir eğitim yöntemidir. Online İngilizce ile başta fiiller olmak üzere tüm gramer konularını konuşarak öğrenebilir, kısa sürede akıcı bir şekilde İngilizce konuşmaya başlayabilirsiniz. Son Yazılar link to Türkiye 4 Köşe Nedir?Türkiye 4 Köşe Nedir?Türkiye 4 Köşe projesi kapsamında Konuşarak Öğren olarak geleceğimizi inşa eden genç neslimize karşı sorumluluk bilinciyle işe koyulduk ve Türkiye’nin dört bir yanındaki genç... link to 4. Sınıf Ünite 6 Fun with Science İngilizce Testleri ve Çözümleri fiiller Yaşadığımız dünyada gördüklerimize ve duyduklarımıza dair iki ana unsurdan bahsedebiliriz. Bunlardan bir tanesi nesne bir tanesi de harekettir. Nesneler; canlı, cansız, maddi ve manevi bütün varlıklar ve kavramlarken, hareket kavramı bu nesnelerin zaman ve mekân içerisinde hareket etmesi, yer değiştirmesi, durumları, oluşumları gibi bütün durumlarını karşılar. Bu varlıklar arasındaki keskin ayrım dilde de kendini göstermiştir. Dilde; nesneleri isimler ile hareketi de fiiller ile ifade ederiz. Bir başka deyişle ağzımızdan çıkan sözcük ya isimdir ya fiil. İnsanlar günlük hayatlarında her eşyaya, kişiye, canlı cansız tüm varlıklara veya düşünceye bir isim verirler. Bu isim sayesinde bu varlığı ya da düşünceyi diğerlerinden ayırt ederiz. İsimler bir durağanlığı, hareketsizliği, bir durumu karşılarlar. Fiiller, hareketleri karşılar demiştik. O halde fiil ile ilgili yapacağımız tanım da bu yönde olacaktır. Fiil Nedir ? Varlıkların içinde bulundukları durumları, oluşumlarını, hareketlerini bir şahıs eki ve kip eki alarak ifade eden sözcüklere fiil denir. oku-, sev-, say-, gör-, bak-, sıçra-, yaz-, fırlat-, vur-, dokun-, yüz-, iç- vb. sözcükler eylemlere birer örnektir. Bir sözcüğün fiil eylem olup olmadığı nasıl anlaşılır? Bir sözcüğün eylem / fiil olduğunu anlamak için iki farklı duruma bakmak gerekir. 1. Sözcüğe -mak, -mek mastar ekini getiririz. Eğer anlamlı bir bütün oluyorsa bu sözcük eylemdir. 2. Sözcüğün cümle içindeki anlamına bakarak bu sözcüğün fiil mi yoksa isim mi olduğuna kanaat getirebiliriz. Öncelikle -mak, -mek getirerek tahminde bulunmak her zaman daha sağlıklı olacaktır. Anlama bakarak yaptığımız tahminler bazen bizi yanıltabilir. okumak, fırlatmak, yüzmek, dokunmak, bakmak, görmek, sevmek, içmek vb. Bu örneklerde -mak, -mek mastarı getirdiğimiz sözcükle uyduğu için bu sözcükler birer eylemdir. telefonmak, bardakmak, evmek, kaanmak vb. Bu sözcüklere getirdiğimiz -mak, -mek astarı sözcüğe uymadığı için bu sözcükler birer isim soylu sözcüklerdir. O halde Not İsim soylu sözcükler mastar eki almazlar. Fiil Çeşitleri / Eylem Türleri 1. İş / Kılış Fiileri İş kılış fiillerinde bir işin yapıldığından, öznenin faaliyet halinde olduğundan bahsedilir. Özne bir hareketi yapmaktadır. Ayrıca öznenin yaptığı bu işten, hareketten etkilenen bir nesne vardır. Bir cümlenin fiili nesne alabiliyorsa o halde bu filler geçişli fiiller dir diyebiliriz. Eğer bu fiiller geçişli fiillerse, fiile sorduğumuz neyi/kimi sorusuna cevap verebilirler. Ayrıca fiilin başına getirdiğimiz “onu” sözcüğü ile bir uyum sağlarlar. iş hareket fiilleri O halde tersine giderek hem bulma işlemini kolaylaştırabilir hem de sağlama yapabiliriz. Bir fiilin başına “onu” sözcüğünü getiriyorsak ve uyumlu bir sonuç alıyorsak bu fiil geçişli fiildir. Eğer fiil geçişli ise bu fiilin yaptığı bir nesne vardır. Eğer bu fiilin bir nesnesi var ise bu fiil iş / kılış fiilidir. Yusuf, cebindeki kağıdı masaya bıraktı. Neyi bıraktı? Kağıdı. Onu bıraktı. Çözüm mantığı Bu cümlede bırak- fiili iş/kılış fiilidir. Çünkü bu fiilin yaptığı işten etkilenen bir nesne kağıdı vardır. Bu fiil nesne alabildiği için geçişli fiildir. Geçişli olduğu için neyi-kimi sorularına cevap verir. İş Kılış Fiilleri Formüle “Özne + Nesne”, “neyi, kimi?”, “onu”. İş Kılış Fiilerine Örnekler Kerem, telefonu yüzüme kapattı. Neyi kapattı? Telefonu. NesneGeçişli eylem Hira, oyuncağı Mina’ya attı. Neyi attı? Oyuncağı. NesneGeçişli eylem Öykü, şişeyi çöp kutusuna atacak. Neyi atacak? Şişeyi. Nesne Geçişli eylem 2. Durum Fiileri durum fiilleri Durum fiilleri, öznenin içinde bulunduğu durumu, konumu anlatan fiillerdir. Bu fiil türünde de işi yapan öznedir ve özne bellidir. Ancak öznenin yaptığı bu işten etkilenen bir nesne yoktur. Bu fiiller nesne almadığı için geçişsiz fiillerdir. Neyi ve kimi sorularına cevap vermezler. “Onu” sözcüğü fiilden önce getirilince anlamlı bir durum ortaya çıkmaz. Dayımla bunca yıllık küslükten sonra tekrar barıştım. Onu Neyi, kimi barıştık? Cevap yok. Nesne yok. O halde geçişsiz fiil. Çözüm mantığı Bu cümlede fiilimiz “barış-” fiili. Burada barışmak “ben” öznesinin kendi iradesiyle yaptığı bir iştir. Ancak bu işten etkilenen bir nesne yoktur. Dolayısıyla bu fiil geçişsiz fiildir. Neyi, kimi sorusuna cevap vermez. Durum Fiilleri Formüle “Özne + Nesne“, “neyi, kimi?“, “onu“. Durum Fiilerine Örnekler Sokaktan hızlı hızlı yürüdü. Neyi yürüdü? Cevap yok. Nesne yok, dolayısıyla geçişsiz fiil. Beni görünce aniden durdu. Neyi durdu? Cevap yok. Nesne yok, dolayısıyla geçişsiz fiil. 3. Oluş Fiileri Oluş fiileri, öznenin kendi isteği, iradesi dışında olan değişiklikleri anlatan fillerdir. Bu fiilerde değişimin zaman içerisinde, kendiliğinden, istemdışı olma şartı vardır. Eylemin gerçekleşmesi için belli bir sürenin geçmesi gerekmektedir. Oluş fiilerinde nesneye ihtiyaç yoktur. Özne yeterlidir. Nesne olmadığı için oluş fiilleri geçişsiz fiillerdir. Dolayısıyla “Neyi, kimi?” sorularına cevap vermezler. oluş fiilleri Bu konuda verilecek en güzel örnek renk değişimleri, yaşlanmak gibi sözcüklerle kurulan cümlelerdir Çiçek birkaç gün içinde hızla sarardı. Neyi sarardı? Cevap yok. Nesne yok, geçişsiz fiil. Çözüm mantığı Bu cümlede sararmak fiilinin gerçekleşmesi için özneye ihtiyaç yoktur. Yani çiçek birkaç gün içinde kendiliğinden sararmıştır. Çiçeğin bu durum üzerine yaptığı hiçbir şey yoktur. Bu sebeple “sarar-mak” fiili oluş fiilidir. Fiil sararmak kendiliğinden gerçekleşmiştir. Oluş Fiilleri Formüle “Özne + Nesne“, “neyi, kimi?“, “onu“. Zamanla oluşum, kendiliğinden olma. Oluş Fiilerine Örnekler Sakalları birkaç günde hızla ağardı. Bu cümlede ağar-mak fiili zaman içinde, kendiliğinden gerçekleşmektedir. Bu sebeple oluş fiilidir. Sıcak havada yemek birkaç saatte bozuldu. Bu cümlede yemeğin bozulması için özne hiçbir şey yapmamıştır. Yemek birkaç saat içinde, kendiliğinden bozulmuştur. Bu sebeple oluş fiilidir. eğitim öğretim ile ilgili belgeler > konu anlatımlı dersler > Türkçe dersi ile ilgili konu anlatımlar > kelime türleri, sözcük türleri ile ilgili konu anlatımlar GEÇİŞLİ FİİL, GEÇİŞLİ GEÇİŞSİZ, GEÇİŞLİ FİİL NEDİR, GEÇİŞLİ EYLEM, GEÇİŞLİ FİİL ÖRNEKLERİ CÜMLELER 1 TÜRKÇE DERSİ KONU ANLATIM - Yüklemi fiil olan cümledeki fiil eğer cümlede NESNE'nin GEÇMESİNE, kullanılmasına izin veriyorsa adı üstünde geçişli fiildir. Nesne alabilen fiillerdir. Yani bu cümlede nesne ya vardır ya da biz bu cümleye nesne ekleyebiliriz. İlla cümlede nesne olması gerekmez. Fiile bakacağız. Örnekler Annem erkenden sofrayı hazırladı. "hazırladı" yüklem, kim hazırladı "annem", NEYİ hazırladı "sofrayı" NESNE. Öyleyse "hazırladı" fiili nesne almıştır, nesne ALDIĞI için GEÇİŞLİ fiildir. Şimdi nesneyi cümleden SİLELİM. Annem erkenden hazırladı. "hazırladı" yüklem, kim hazırladı "annem", NEYİ hazırladı "onu" diye bir NESNE'yi cümlede KULLANABİLİRİZ. Öyleyse "hazırladı" fiili nesne ALABİLİR, nesne ALABİLDİĞİ için GEÇİŞLİ fiildir. -Öznenin yaptığı işi, başka varlıklar üzerine geçirebilen, nesne alan eylemler geçişlidir. ***KOLAY YOLU*** Aşağıdaki kolay yolu uygulayarak yukarıdaki gibi cümlenin ögelerini bulmakla, cümleye nesne yerleştirmeye çalışmakla UĞRAŞMAZSINIZ. Yöntem Şu 1. Cümlenin yüklemini bul. 2. Yüklemin dışındaki tüm kelimeleri sil, yüklemi yalnız bırak. 3. Yüklemin başına "ONU" kelimesini koy ve oku. 4. Okuyunca ANLAMLI oluyorsa GEÇİŞLİ, ANLAMSIZ oluyorsa GEÇİŞSİZDİR. Yöntem bu kadar BASİT. Örnekler Parasını bankaya verdi. 1. Cümlenin yüklemini bul. Parasını bankaya verdi. 2. Yüklemin dışındaki tüm kelimeleri sil, yüklemi yalnız bırak. Parasını bankaya verdi. 3. Yüklemin başına "ONU" kelimesini koy ve oku. ONU verdi. 4. Okuyunca ANLAMLI olduğu için "verdi" fiili GEÇİŞLİDİR. Toparlayalım Hiçbir şey söylemeden montunu alıp dışarı çıktı. 1. Cümlenin yüklemini bul. Hiçbir şey söylemeden montunu alıp dışarı çıktı. 2. Yüklemin dışındaki tüm kelimeleri sil, yüklemi yalnız bırak. Hiçbir şey söylemeden montunu alıp dışarı çıktı. 3. Yüklemin başına "ONU" kelimesini koy ve oku. ONU çıktı. 4. Okuyunca ANLAMSIZ olduğu için "çıktı" fiili GEÇİŞSİZDİR. Geçişli Fiil Örnekleri Çocuk, yazılı kağıdını dikkatlice inceledi. Ona doğum günü için yün kazak aldık. Adam, elindeki ekmeği bir yabancıyla paylaştı. Ahmet’in en küçük kardeşini yolda gördüm. Yemeğe tuz attım. Saatlerce durakta bekledim. Televizyonda Müzeyyen Senar söylüyordu. Tekrar tekrar okudum. Öğretmen konuyu çok güzel anlattı. Durakta tam iki saat beklemiş. Yemeği pişirdi. Anneme onu çok sevdiğimi söyledim. Çocuklar vazoyu kırmış. Murat’ı geziye çağırdık. Akşam güzel bir belgesel seyrettik. Bütün şiirlerini bu kitapta toplamış. Babasının göç ettiği mahalleyi arıyormuş. Ona bir mektup yazacağım. Kar yolları kapadı. Hep seni düşünüyordum. Seni aradığını söyledi. FİİLDE ÇATI TÜM KONULAR AŞAĞIDA Sevgili Öğrenciler, Aşağıdaki fiilde çatı konusu LİSE MÜFREDATINA göre hazırlanmıştır. 8. Sınıf öğrencisi iseniz sizler için hazırlanan 8. Sınıf Fiilde Çatı Konusu'na çalışınız. Çünkü 8. Sınıflar için fiilde çatı konusu içinde yer alan diğer başlıklar MEB tarafından kaldırılmış, konu daha basitleştirilmiştir. 8. Sınıf Fiilde Çatı Konusu'na ulaşmak için TIKLAYIN. İyi çalışmalar dileriz... bilgiyelpazesi ekibi Fiilde çatı veya diğer bir deyişle çatısına göre cümleler aşağıdaki gibi bölümlere ayrılır DİKKAT Cümlede çatı özelliğine bakabilmeniz için mutlaka cümlenin YÜKLEMİ FİİL olmak zorundadır. Eğer yüklem fiil olmazsa bu cümlede çatı özelliği ARANMAZ. Yani çatısına BAKILMAZ. Örnekler Arabalar yolda bekliyor. Yukarıdaki cümlenin yüklemi FİİL olan "bekliyor" kelimesidir. Bu yüzden bu cümlede çatı özelliğine BAKABİLİRİZ. Arabalar kaldırımdaydı. Yukarıdaki cümlenin yüklemi FİİL OLMAYAN "kaldırımdaydı" kelimesidir. Bu yüzden bu cümlede çatı özelliğine BAKILMAZ. Şimdi çatı konusuna başlayalım ÖZNESİNE GÖRE ÖZNE - YÜKLEM İLİŞKİSİNE GÖRE CÜMLELER - Yüklemi fiil olan cümle öznenin durumuna göre ikiye ayrılır a Etken Çatılı Fiil - Yüklemi fiil olan cümlenin öznesi eğer işi bizzat "KENDİSİ YAPIYOR"sa etken çatılı fiildir. Yani yüklemin cümledeki ANLAMINA BAKACAĞIZ. Örnekler Bu zor soruyu iki dakikada çözdü. "çözdü" yüklem, kim çözdü "o", peki "o" "çözme" işini KENDİSİ mi yaptı, ANLAMINA BAKIN, evet. Öyleyse "çözdü" fiili etken çatılı bir fiildir. Öğretmenimizin anlattıklarını güzelce dinledim. "dinledim" yüklem, kim dinledi "ben", peki "ben" "dinleme" işini KENDİM mi yaptım, ANLAMINA BAKIN, evet. Öyleyse "dinledim" fiili etken çatılı bir fiildir. Bu roman okuyanı kendine bağlıyor. "bağlıyor" yüklem, ne bağlıyor "bu roman", peki "bu roman" "bağlama" işini KENDİSİ mi yaptı, ANLAMINA BAKIN, evet. Öyleyse "bağlıyor" fiili etken çatılı bir fiildir. Çocuklar arka bahçeye güzel bir kulübe yapmışlar. "yapmışlar" yüklem, kimler yapmışlar "çocuklar", peki " çocuklar" "yapma" işini KENDİLERİ mi yapmış, ANLAMINA BAKIN, evet. Öyleyse "yapmışlar" fiili etken çatılı bir fiildir. b Edilgen Çatılı Fiil - Yüklemi fiil olan cümledeki iş fiil eğer "BAŞKASI/BAŞKALARI TARAFINDAN" yapılıyorsa edilgen çatılı fiildir. Yani yüklemin cümledeki ANLAMINA BAKACAĞIZ. Örnekler Bu güzel ormanda uzaktan uzağa kuş sesleri duyuluyordu "duyulurdu" yüklem, ne duyulurdu "kuş sesleri", peki "duyulma" işi kimler tarafından yapılırdı, ANLAMINA BAKIN "BAŞKALARI TARAFINDAN" yapılırdı. Öyleyse "duyulurdu" fiili edilgen çatılı bir fiildir. Hafta sonu evin arkasındaki bahçe bir güzel sulandı "sulandı" yüklem, ne sulandı "evin arkasındaki bahçe", peki "sulanma" işi kimler tarafından yapıldı, ANLAMINA BAKIN "BAŞKALARI TARAFINDAN" yapıldı. Öyleyse "sulandı" fiili edilgen çatılı bir fiildir. Emektar at, pazarda geçen hafta satıldı. "satıldı" yüklem, ne satıldı "emektar at", peki "satılma" işi kimler tarafından yapıldı, ANLAMINA BAKIN "BAŞKALARI TARAFINDAN" yapıldı. Öyleyse "satıldı" fiili edilgen çatılı bir fiildir. Bayram temizliği yapılırken camlar da silindi. "silindi" yüklem, ne silindi "camlar", peki "silinme" işi kimler tarafından yapıldı, ANLAMINA BAKIN "BAŞKALARI TARAFINDAN" yapıldı. Öyleyse "silindi" fiili edilgen çatılı bir fiildir. Televizyonun kanalları sırasına göre ayarlandı. "ayarlandı" yüklem, ne ayarlandı "televizyonun kanalları", peki "ayarlanma" işi kimler tarafından yapıldı, ANLAMINA BAKIN "BAŞKALARI TARAFINDAN" yapıldı. Öyleyse "ayarlandı" fiili edilgen çatılı bir fiildir. DİKKAT Cümlede geçen "başkası/başkaları" cümlenin içinde kullanılabilir. Kullanılsa bile yüklemde geçen fiili "BAŞKALARI TARAFINDAN" yapıldığı için fiil EDİLGEN'dir. TERS KÖŞE OLMAYIN! Örnekler Komşumuzun evi polis tarafından arandı. arandı yüklem ve fiil, ne arandı komşumuzun evi özne, peki aranma işi başkası tarafından mı yapıldı. evet. peki kim tarafından arandı polis tarafından. Sonuçta cümlenin yüklemi olan arandı fiili başkası tarafından yapılmış mı yapılmamış mı, yapılmış, öyleyse arandı fiili cümlemizde edilgendir. Oyuncular, seyirciler tarafından alkışlandı. alkışlandı yüklem ve fiil, alkışlandı kimler, oyuncular özne, peki alkışlama işi başkası tarafından mı yapıldı. evet. peki kim tarafından alkışlandı seyirciler tarafından. Sonuçta cümlenin yüklemi olan alkışlandı fiili başkası tarafından yapılmış mı yapılmamış mı, yapılmış, öyleyse alkışlandı fiili cümlemizde edilgendir. SONUÇ Cümleyi okuduktan sonra ANLAMINA bakarız. Eğer işi yapan öznenin KENDİSİ ise ETKEN, iş BAŞKASI veya BAŞKALARI TARAFINDAN yapılıyorsa EDİLGEN'dir. c Dönüşlü Fiil Özne, yüklemde belirtilen fiili işi hem yapıyor hem de yaptığı bu eylemden etkileniyorsa bu tür eylemlere kendine iş kendine döndüğü için “dönüşlü eylem” denir. Dönüşlü fiilin yüklem olduğu cümlede “kendi yaptığından yine kendi etkilenme” anlamı vardır. Dönüşlü fiillerde özne gerçek öznedir. Örnekler Kedicik, sobanın yanında büzüldü. "büzülen" kedi, büzülme işini kendisi mi yapıyor EVET, peki büzülme işinden yine kendisi mi etkileniyor EVET. Öyleyse "büzülmek" fiili bu cümlede DÖNÜŞLÜ FİİL'dir. Çatıdaki demirler paslanmış. "paslanan" çatıdaki demirler, paslanma işini kendisi mi yapıyor EVET, peki paslanma işinden yine kendisi mi etkileniyor EVET. Öyleyse "paslanmak" fiili bu cümlede DÖNÜŞLÜ FİİL'dir. Uyarı Edilgen fiil ve dönüşlü fiil; aynı eklerle oluşturulduğundan karıştırılabilir. Edilgen çatılı fiillerde iş BAŞKALARI TARAFINDAN yapılır. Fakat Dönüşlü fiillerde işi yapan da işten etkilenen de ÖZNENİN KENDİSİ'dir. Cümledeki anlamına bakacağız. Örnekler "YIKANMAK" fiiline bakalım Çocuk, banyonda kendisi 4 saat YIKANDI. yıkanan çocuğun kendisi, yıkanma işinden etkilenen yine çocuğun kendisi. Öyleyse "yıkanmak" fiili bu cümlede DÖNÜŞLÜ'dür. Arabamız, 4 saatte YIKANDI. yıkama işini BAŞKALARI TARAFINDAN yapılmıştır. Araba kendi kendini YIKAMAMIŞTIR. Öyleyse "yıkanmak" fiili bu cümlede EDİLGEN'dir. Dönüşlü Fiil Örnekleri Sınavı kazandığımı duyunca çok sevindim. Babam, uzun yıllar çalıştığı işyerinden ayrıldı. Sarsıntıyı duyunca hemen telefona sarıldı. Dedesi her zaman madalyasıyla övünürdü. Çocuk, yaptığı hata nedeniyle dövündü. Onu aramadığım için bana kırılmış. d İşteş Fiil Cümledeki yüklem olan fiilde "KARŞILIKLI" veya "BİRLİKTE" yapılma anlamı varsa ve fiil “-ş” yapım ekini almışsa İŞTEŞ fiildir. Örnekler Çocuk, komşunun çocuğuyla dövüştü. dövüşen çocuk karşısındaki çocukla KARŞILIKLI olarak dövüşme işini gerçekleştirdiği için ve "döv-" fiili "-ş" yapım ekini aldığı için "dövüşmek" fiili İŞTEŞ'tir Çocuklar heyecanla denize doğru koşuştu. koşuşan çocuklar bu işi BİRLİKTE yapıtları için ve "koş-" fiili "-ş" yapım ekini aldığı için "koşuşmak" fiili İŞTEŞ'tir Örneklerde görüldüğü üzere işteş fiiller, öznelerin işi yapma durumuna, anlamına göre ikiye ayrılır 1. Karşılıklı Yapma Anlamı Veren İşteş Fiiller İşin, fiilin gerçekleşebilmesi için karşısında bir şeyin olması gerekir. Örnekler Ünlü yazarla geçen yıl bir kitap fuarında tanıştım. ben ile yazar tanışma işini gerçekleştirebilmek için KARŞILIKLI olarak durmamız gerekir. Gözünüzün önüne getirin. Toplantıda yeni projeyi uzun uzun tartıştık. Onunla en son geçen ay görüşmüştüm. Yurtdışındaki arkadaşımla birkaç yıl mektuplaştık. Yıllar sonra gördüğüm arkadaşımla hasretle kucaklaştık. Kazandığımız parayı akşamüstü paylaştık. Uyarı Bazı fiillerde “-ş” eki kalıplaştığı için kelimeden ayrılmaz. Anlamca işteşlik taşıyan bu fiiller de işteş fiillerdir. Örnekler İki dargın arkadaş bu bayramda barıştı. Gençliğinde okul takımında güreşirmiş. 2. Birlikte Yapma Anlamı Veren İşteş Fiiller İşin, fiilin gerçekleşebilmesi için birlikte yapılması gerekir. Örnekler Park görevlisini gören çocuklar sağa sola kaçıştı. kaçışma işini yapan çocuklar bu işi BİRLİKTE yapıyorlar. Gözünüzün önüne getirin. Öğretmenin anlattığı fıkraya bütün sınıf gülüştü. Yırtıcı kuşlar köyümüzün üzerinde uçuşuyordu. Hepimiz küçücük bir odaya doluştuk. Yolcular havalimanında bekleşiyordu. Herkes yeni arabanın başına üşüştü. Uyarı Bazı fiiller, aldığı ek nedeniyle işteş gibi gözükse de tek başına yapılabildiğinden işteş değildir. Cümlede özne birden çok bile olsa, iş bir kişi tarafından gerçekleştirilebiliyorsa o eylem işteş değildir. Örnekler Yolcular trene zor yetişti. Bu cümlede “yetişmek” fiili, birden fazla özne almasına rağmen işteş değildir. Çünkü bu eylemde bildirilen iş, bir kişi tarafından da yapılabilir. Aşağıdaki cümlelerde eylemler, bir kişi tarafından da yapılabildiği için işteş çatılı değildir. Yorucu bir günün sonunda dağa ulaştık. Otobüsten iner inmez kalabalığa karıştı. Aylarca bu sınav için çalıştı. Uzun süre geçmesine rağmen buraya alışamadı. NESNESİNE GÖRE NESNE - YÜKLEM İLİŞKİSİNE GÖRE CÜMLELER - Yüklemi fiil olan cümlede NESNE kullanılabilmesine, kullanılamamasına, kullanılamadığı halde ek alarak kullanılabilir hale gelmesine ve kullanılabilirlilik derecesinin eklerle arttırılmasına göre dörde ayrılır a Geçişli Fiil - Yüklemi fiil olan cümledeki fiil eğer cümlede NESNE'nin GEÇMESİNE, kullanılmasına izin veriyorsa adı üstünde geçişli fiildir. Nesne alabilen fiillerdir. Yani bu cümlede nesne ya vardır ya da biz bu cümleye nesne ekleyebiliriz. İlla cümlede nesne olması gerekmez. Fiile bakacağız. Örnekler Annem erkenden sofrayı hazırladı. "hazırladı" yüklem, kim hazırladı "annem", NEYİ hazırladı "sofrayı" NESNE. Öyleyse "hazırladı" fiili nesne almıştır, nesne ALDIĞI için GEÇİŞLİ fiildir. Şimdi nesneyi cümleden SİLELİM. Annem erkenden hazırladı. "hazırladı" yüklem, kim hazırladı "annem", NEYİ hazırladı "onu" diye bir NESNE'yi cümlede KULLANABİLİRİZ. Öyleyse "hazırladı" fiili nesne ALABİLİR, nesne ALABİLDİĞİ için GEÇİŞLİ fiildir. B Geçişsiz Fiil - Yüklemi fiil olan cümledeki fiil eğer cümlede NESNE'nin geçmesine, kullanılmasına İZİN VERMİYORSA geçişsiz fiildir. Nesne ALAMAYAN fiillerdir. Yani bu cümlede nesne yoktur, biz istesek de cümlede NESNE KULLANAMAYIZ. Örnekler Arkadaşım çalışmak için işe gitti. "gitti" yüklem, kim gitti "arkadaşım", NEYİ gitti, NE gitti -> CEVAP YOK. Öyleyse "gitti" fiili nesnenin cümlede geçmesine, kullanılmasına İZİN VERMİYOR, GEÇİŞSİZ fiildir. Şimdi cümleye bilgi yelpazesi com nesne EKLEMEYE çalışalım Arkadaşım çalışmak için işe onu gitti. Arkadaşım çalışmak için işe arabayı gitti. Cümleye ne kadar uğraşırsak uğraşalım "NESNE" koyamıyoruz. SAÇMA, ANLAMSIZ oluyor. Çünkü "gitti" fiili cümlede nesne kullanılmasına izin vermiyor. ***KOLAY YOLU*** Aşağıdaki kolay yolu uygulayarak yukarıdaki gibi cümlenin ögelerini bulmakla, cümleye nesne yerleştirmeye çalışmakla UĞRAŞMAZSINIZ. Yöntem Şu 1. Cümlenin yüklemini bul. 2. Yüklemin dışındaki tüm kelimeleri sil, yüklemi yalnız bırak. 3. Yüklemin başına "ONU" kelimesini koy ve oku. 4. Okuyunca ANLAMLI oluyorsa GEÇİŞLİ, ANLAMSIZ oluyorsa GEÇİŞSİZDİR. Yöntem bu kadar BASİT. Örnekler Parasını bankaya verdi. 1. Cümlenin yüklemini bul. Parasını bankaya verdi. 2. Yüklemin dışındaki tüm kelimeleri sil, yüklemi yalnız bırak. Parasını bankaya verdi. 3. Yüklemin başına "ONU" kelimesini koy ve oku. ONU verdi. 4. Okuyunca ANLAMLI olduğu için "verdi" fiili GEÇİŞLİDİR. Toparlayalım Hiçbir şey söylemeden montunu alıp dışarı çıktı. 1. Cümlenin yüklemini bul. Hiçbir şey söylemeden montunu alıp dışarı çıktı. 2. Yüklemin dışındaki tüm kelimeleri sil, yüklemi yalnız bırak. Hiçbir şey söylemeden montunu alıp dışarı çıktı. 3. Yüklemin başına "ONU" kelimesini koy ve oku. ONU çıktı. 4. Okuyunca ANLAMSIZ olduğu için "çıktı" fiili GEÇİŞSİZDİR. C Oldurgan Fiil - Geçişsiz fiillerin “-r-, -d, -dır -dir, -dur, -ür, -t, -tır -tir, -tur, -tür” yapım ekleriyle geçişli hale getirilmesi sonucu oluşan oldurulan fiillere oldurgan fiil denir. Yani fiil geçişsizken artık geçişli olur. Örnekler Çocuk geç vakitte uyudu. "uyudu" yüklem, ONU UYUDU anlamsız oldu yani "onu" kelimesini alamadı. Öyleyse "uyudu" GEÇİŞSİZ FİİL'dir. Çocuğu geç vakitte uyuttu. "uyuttu" yüklem, ONU UYUTTU anlamlı oldu yani "onu" kelimesini alabildi. Öyleyse yukarıdaki "uyudu" fiili GEÇİŞSİZKEN "-t" yapım ekini alınca "UYUTTU" fiiline dönerek artık GEÇİŞLİ FİİL olmuştur. Sonuç uyuttu -> OLDURGAN FİİL'dir. Yemek sonunda pişti. geçişsiz Yemeği sonunda pişirdi. oldurgan Filmin sonunda ağlayacaksın. geçişsiz Biraz daha konuşursan çocuğu ağlatacaksın. oldurgan Yeterince puan alamadığı için üniversiteye giremedi. geçişsiz Basket topunu potaya girdirdi. oldurgan C Ettirgen Fiil - Geçişli fiillerin “-r-, -d, -dır -dir, -dur, -ür, -t, -tır -tir, -tur, -tür” yapım ekleriyle geçişlilik derecelerinin arttırılması sonucu oluşan fiillere ettirgen fiil denir. Örnekler Akşam size kitap okuyacağım. geçişli Akşam size kitap okutacağım. "oku" fiili "-t" yapım ekini alarak "okut" fiili olmuş ve zaten geçişliyken tekrar geçişli olarak ettirgen fiil olmuştur. Hayatındaki hataları anladı. geçişli Hayatını anlattı. ettirgen Adını tahtaya yazdı. geçişli Adını tahtaya yazdırdı. ettirgen FİİLDE ÇATI LİSE TESTLERİNİ ÇÖZMEK İÇİN >>TIKLAYIN>TIKLAYIN>TIKLAYIN>>TIKLAYIN>>TIKLAYIN>>TIKLAYINYorumu şahane bir site burayı sevdimm ->Yazan Buse. Er 8. **Yorum** ->Yorumu SIZIN SAYENIZDE YÜKSEK BIR NOT ALDIM SIZE TESSEKÜR EDIYORUM... ->Yazan sıla 7. **Yorum** ->Yorumu valla bu site çok süper .Bu siteyi kuran herkimse Allah razi olsun tüm ödevlerimi bu siteden mugladan sevgiler.... ->Yazan kara48500.. 6. **Yorum** ->Yorumu çok güzel bir site. kurucularına çok teşekkür ederim başarılarınızın devamını dilerim. ->Yazan Tuncay. 5. **Yorum** ->Yorumu ilk defa böyle bi site buldum gerçekten çok beğendim yapanların eline sağlık. ->Yazan efe . 4. **Yorum** ->Yorumu ya valla çok güzel bisi yapmışınız. Çok yararlı şeyler bunlar çok sagolun ->Yazan rabia.. 3. **Yorum** ->Yorumu Çok ii bilgiler var teşekkür ederim. Çok süper... Ya bu siteyi kurandan Allah razı olsun ..... süperrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrrr. Çok iyiydi. isime yaradı. Her kimse bu sayfayı kurduğu için teşekkür ederim ->Yazan pınar.. 2. **Yorum** ->Yorumu çok güzel site canım ben hep her konuda bu siteyi kullanıyorum özellikle kullanıcı olmak zorunlu değil ve indirmek gerekmiyor ->Yazan ESRA.. 1. **Yorum** ->Yorumu Burada muhteşem bilgiler var hepsi birbirinden güzel size de tavsiyeederim. ->Yazan Hasan Öğüt. >>>YORUM YAZ<<< Alıntı Misafir adlı kullanıcıdan alıntı 5'er tane iş,oluş ve durum bildiren cümle bulursanız çok sevinirim. Fiiller, anlattıkları hareketin niteliğine göre değişik özellikler üç grupta inceleyebiliriz aKılış fiilleri bDurum fiilleri cOluş fiilleri. Bunları birbirinden ayırt etmek için pratik olarak şu bilgiyi kullanabiliriz. Eğer bir fiil geçişli ise yani neyi’, kimi’ sorularını sorabiliyorsak kılış fiilidir. *Kırmak ,atmak , dikmek, içmek, ezmek,delmek,yolmak,dizmek…. Görüldüğü gibi yukarıdaki fiillere neyi kırmak?, neyi atmak…’sorularını yöneltebiliyoruz. Öyleyse bu fiiller geçişlidir ve geçişli olduğu için de kılış fiilidir. Fiil, öznenin kendi iradesi dışında geçirdiği değişimi anlatıyorsa ve bir hareket bildirmiyorsa o fiil oluş fiilidir. *Sararmak ,Yaşlanmak,Uzamak, Paslanmak,büyümek,solmak,acıkmak… Görüldüğü gibi yukarıdaki fiiller geçişli olmadığı için kılış fiili hareket olmadığı için ve eylem öznenin kendi isteği dışında gerçekleştiği için bu fiiller oluş fiilidir. Fiil, öznenin kendi iradesinde yani kendi isteği ile gerçekleşiyorsa ve fiil bir hareket ifade ediyorsa o fiil durum fiilidir. *Yürümek, oturmak, gitmek, çıkmak,ağlamak… Görüldüğü gibi yukarıdaki fiiller , bir hareket bildirmektedir ve bu hareket kişinin kendi isteğiyle gerçekleşmektedir bu yüzden yukarıdaki fiiller durum fiilleridir. Not Durum fiilleri de oluş fiilleri de geçişsiz fiillerdir. ^ yukarıda ki filleri baz alarak cümlelerinizi kendiniz gelsin.

geçişli fiil örnekleri 20 tane